FINDIĞIN KATMA DEĞERİNİN ARTIRILMASI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA ANKETİ
Bu anket, Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü (TODAİE), Kamu Yönetimi Yüksek Lisans Programı, Ekonomik ve Sosyal Kalkınma dersinde “Türkiye’de fındık mamullerinin çeşitlendirilmesi yoluyla pazar payının artırılmasının ekonomik ve sosyal kalkınmaya etkileri” konulu tez için, İstanbul Dünya Ticaret Merkezi’nde 23-25 Haziran 2005 tarihleri arasında düzenlenen “EXPONUT 2005 Fındık ve Mamulleri, Kuru Meyveler, Kuruyemiş ve Teknolojileri Fuarı’na katılan 13 firma yetkilisi ve 2 Fiskobirlik yetkilisine uygulanmıştır.
Anketin amacı; fındık sektöründe faaliyet gösteren Fiskobirlik ve firmaların, ülkemizde üretilen fındıklı mamullerin kalitesi, fındığın ikamesi, fındığı mevcut değerlendirme şeklimiz, yeterince değerlendiremeyişimizin nedenleri, fındıkta arz fazlalığı durumu, fındığı daha iyi nasıl değerlendirebileceğimiz, fındık teşvik bölgesi, fındığın olası getirileri, Fiskobirlik’in çalışmaları ve rolü, fındığın katma değerli ürünler olarak üretilmesinin ekonomik ve sosyal getirileri ile fındığı değerlendirebilme kapasitemiz konularındaki düşüncelerini ölçmektir.
Son günlerde fındıkla ilgili tartışmalar ülkemizin gündemine oturmuştur. Doğrudan ve dolaylı bir şekilde 8 milyon insanı ilgilendiren ve son iki yıldır ülkemize 2 milyar dolara yakın ihracat geliri kazandıran fındık sektöründe, asıl yapılması gereken, fındıklı mamullerin çeşitlendirilmesi yoluyla pazar payının artırılması olmalıdır. Bu sayede fındık ülkemize çok daha fazla döviz kazandıracak, bölgenin ekonomik ve sosyal gelişmesine katkı sağlayacaktır. Yaptığım bu anket çalışmasının fındıkla ilgilenen tüm kesimlere faydalı olmasını temenni ederim. Saygılarımla...
Ekrem KAYACI
İstihdam ve Meslek Uzman Yardımcısı
ADRES:
Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü
İstihdam Dairesi Başkanlığı
M. Rauf İnan Sk. No: 5 Sıhhıye/ANKARA
Tel: 0 312 4314268 Fax: 0 312 4359667
Cep Tel: 0 505 2995000 – 0 543 7722889
E Mail: ekrem.kayaci@iskur.gov.tr
ANKETİN SONUÇLARI:
17 soruya, firmaların ve Fiskobirlik yetkililerinin verdiği cevaplar ile yüzdelik payları aşağıda sırayla gösterilmiştir.
1. Ülkemizin üretim ve pazarlamasında en avantajlı olduğu kuruyemiş hangisidir?
A) FİRMALAR:
%100 Fındık
B) FİSKOBİRLİK:
%100 Fındık
2. Türkiye’de üretilen fındıklı mamüllerin kalitesini nasıl buluyorsunuz?
A) FİRMALAR:
%46,2 İyi
%38,5 Orta
%15,4 Çok iyi
B) FİSKOBİRLİK:
%100 İyi
3. Fındığın yerine kullanılabilecek (ikamesi olabilecek) kuruyemiş hangisidir?
A) FİRMALAR:
%61,6 Badem
%7,7 Antep fıstığı
%30,8 Aslında ikamesi yoktur. Fiyata göre değişir. Sanayi ucuz üründen yana tercih kullanır. Hepsinin yeri ayrıdır. Tüketicinin zevki önemlidir. Çikolatada fındığın alternatifi yoktur.
B) FİSKOBİRLİK:
%100 Badem. Badem, sanayide %3 ikame edilebilir. Çikolatada ikamesi yoktur.
4. Fındık nasıl ihraç edilmektedir?
A) FİRMALAR:
%55 Hammadde olarak
%40 Hepsi. Hammadde, yarı mamul ve işlenmiş nihai ürünler olarak
%5 Yarı mamul olarak
B) FİSKOBİRLİK:
%100 Hammadde olarak. Fındık %70 oranında hammadde ağırlıklı ihraç edilmektedir.
5. Ülkemizin fındığı yeterince değerlendirdiğini düşünüyor musunuz?
A) FİRMALAR:
%61,6 Kısmen değerlendiriyor
%23,1 İyi bir şekilde değerlendiriyor
%15,4 Hayır değerlendiremiyor
B) FİSKOBİRLİK:
%50 İyi bir şekilde değerlendiriyor
%50 Kısmen değerlendiriyor
6. Size göre fındık nasıl ihraç edilmelidir?
A) FİRMALAR:
%77 İşlenmiş nihai ürünler olarak
%15,4 Yarı mamul olarak
%7,7 Hammadde olarak
B) FİSKOBİRLİK:
%100 İşlenmiş nihai ürünler olarak
7. Fındığı yeterince değerlendiremeyişimizin nedeni nedir?
A) FİRMALAR:
%69,3 Uygulanan politikaların yetersizliği
%15,4 Fındık borsasının ülkemizde olmayışı
%7,7 İş adamlarımızın duyarsızlığı (girişim eksikliği)
%7,7 Hepsi
B) FİSKOBİRLİK:
%100 Hepsi. Bütün maddelerin payı var. Bunlara ilaveten, sanayicinin finansman eksikliği, uluslar arası işbirliği yapılmaması, fındık üretiminde istikrar olmaması yüzünde sektörün ileriyi görememesi.
8. Fındığın aşırı miktarda üretilerek arz fazlası oluşturduğunu düşünüyor musunuz? Neden?
A) FİRMALAR:
%50 Evet. Bakımı kolay getirisi yüksek bir ürün olduğu için üreticinin işine gelmektedir. Son yıllarda oluşan yüksek fiyatlar üreticinin gelirini artırdığı için fındık yeni alanlara sürekli yayılmakta bu da arz fazlasına yol açmaktadır. Fındık, en kaliteli ve verimin yüksek olduğu yerlerde yetiştirlmeli, taban arazilere yayılması engellenmelidir.
%50 Hayır. Son üç yıldır hava şartlarının olumsuzluğu nedeniyle mevcut üretim dünya tüketimini ancak karşılıyor. Fındığın talebi sürekli artıyor. Pek çok sektörde kullanılıyor. Üretilen bir şekilde mutlaka tüketiliyor. Fazla üretilirse stoklanabilir. Fındığın talebini artırmaya çalışmak gerekir. Klasik ülkelerin dışında diğer ülkelere fındığı yeterince tanıtamıyoruz.
B) FİSKOBİRLİK:
%100 Evet. Değerli bir ürün ve sürekli pazarı olması nedeniyle diğer ürünlere elverişli topraklara fındık dikilmesi, 1983’ten beri çıkan yasaların uygulanmayışı sebebiyle üretimin planlanamaması ve fındık üretiminde ulusal bir politikanın olmayışı.
9. Fındığı daha iyi nasıl değerlendirebiliriz?
A) FİRMALAR:
%84,7 Fındıktan katma değerli ürünler üreterek
%7,7 Ham-yarı mamul halde ihraç ederek
%7,7 Fındığın tanıtımına ağırlik verilerek
B) FİSKOBİRLİK:
%100 Fındıktan katma değerli ürünler üreterek
10. Fındıklı mamüllerin üretilmesi nasıl yapılmalıdır?
A) FİRMALAR:
%61,6 Türkiye’de üretilmelidir.
%38,5 Türk-yabancı ortak girişimiyle Türkiye’de üretilmelidir.
B) FİSKOBİRLİK:
%100 Türk-yabancı ortak girişimiyle Türkiye’de üretilmelidir.
11. Ordu, Giresun ve Trabzon’un “Fındık Teşvik Bölgesi” olarak ilan edilmesini nasıl değerlendirirsiniz? Neden?
A) FİRMALAR:
%77 İyi olur. Fındık en kaliteli o bölgelerde üretildiği için. Sağlanacak teşvikler dolayısıyla diğer ülkelere karşı rekabet şansı artar. Ürünün pazarlamasında kolaylıklar getirir.
%15,4 İyi olmaz. Teşvikler yeterince var. Her ayrıcalık yeni ayrıcalıklar doğurur. Bölgeler arası dengeler bozulur. Çözüm olamaz.
%7,7 Fikrim yok.
B) FİSKOBİRLİK:
%100 İyi olur. Bu illerimiz fındığın doğal yetiştirme alanlarıdır. Buralarda yaşayan insanların en büyük geçim kaynağıdır. Bölge ekonomisini canlandırmak için güzel bir uygulama olur.
12. Türkiye fındık üretimindeki dünya birinciliğini imalat ve pazarlama konusunda niçin devam ettiremiyor?
A) FİRMALAR:
%46,2 Özel sektörün yeterince gelişmemesi
%15,4 Üreticilerin örgütlenememesi
%15,4 Yabancı ülke ve firmaların baskıları
%15,4 Hepsi
%7,7 Devletin gerekli desteği vermemesi
B) FİSKOBİRLİK:
%50 Özel sektörün yeterince gelişmemesi
%25 Devletin gerekli desteği vermemesi
%25 Üreticilerin örgütlenememesi
13. Fındık katma değerli ürünler olarak ülkemizde üretilse ve sonra pazarlansa ne kadar gelir getirebilir?
A) FİRMALAR:
%77 2-4 Milyar $
%15,4 5-7 Milyar $
%7,7 Fikrim yok.
B) FİSKOBİRLİK:
%100 2-4 Milyar $
14. Fiskobirlik’in çalışmaları sizce yeterli midir?
A) FİRMALAR:
%53,9 Yetersizdir
%30,8 Kararsızım
%15,4 Yeterlidir
B) FİSKOBİRLİK:
%100 Yeterlidir
15. Fiskobirlik’in rolü ne olmalıdır? Açıklayınız:
A) FİRMALAR:
Fiskobirlik, fındık piyasasında denge unsuru olmalıdır. Sektöre öncülük etmeli, piyasayı regüle edici (düzenleyici) bir politika izlemeli, izleyeceği politikalar üretici, sanayici ve tüketiciyi memnun etmeli, fiyat istikrarını sağlayıcı kararlar almalıdır. Üreticileri modern tarım teknikleri konusunda bilgilendirecek akademik bir yapı tesis etmelidir. AR-GE çalışmalarına öncülük etmelidir. Özerk bir kuruluş olarak spekülasyona alet olmamalı, uzun vadeli düşünmeli, dünyadaki fındık arzı ve talebini tahmin edip buna göre politikalar üretmelidir. İşlenmiş ürünlerin pazarlama olanaklarını artırabilir. Yurt dışına açılmalı iç rekabete girmemelidir. Fikobirlik, fındığın merkez bankası olmalı, devlet müdahalesinden arındırılmalıdır. Fiskobirlik, fındığı depolanmaktan kurtaracak, eski teknolojiye hapsettiği büyük gücünü açığa çıkaracak, ülkemizin gelirini maksimize edecek stratejiler belirlemelidir. Örgütsel kooperatifçiliği fındığın çıkarları yönünde kullanmalıdır.
B) FİSKOBİRLİK:
Fiskobirlik, üreticilerin güçlerini birleştirdiği kooperatif birliğidir. Fiskobirlik uluslar arası normlarda kooperatifçilik yaparsa misyonunu işler hale getirmiş olur. Fındık sorunları veya planlamalar yapılırken Fiskobirlik oluşacak masada en önemli konumu teşkil eder. Ancak, fındık sektörü ile ilgili sorunların çözümü sadece Fiskobirlik’ten beklenmemelidir. Fiskobirlik, Pazar düzenleyici (market-maker) olmalıdır. Fiskobirlik, tüccar gibi değil, karın ikincil hedef olduğu, esas amacı üreticinin menfaatlerini korumak olan bir örgütlenmedir.
16. Fındığın katma değerli ürünler olarak ülkemizde üretilmesinin yararları hakkında ne düşünüyorsunuz? Fındığın ekonomik ve sosyal getirileri neler olabilir? Açıklayınız:
A) FİRMALAR:
Fındık, katma değerli nihai ürünler olarak ülkemizde üretilebilse ekonomik ve sosyal anlamda pek çok katkıları olur. Katma değeri yükseltmeyle gelir kalemleri de yükselir. Ülke ekonomisini güçlendirir, vergi gelirlerini ve istihdamı artırır. Her yeni mamul, yeni yatırım ve istihdam demektir. Yapılacak teknolojik yatırımlar sayesinde dış pazarlara çeşitli ürünler sunularak ihracat artışı ve döviz girdisi sağlanır. İşçi ücretleri ihracat yapılan ülkeden alınmış olur. Bölgenin refah seviyesini artırır, göçü azaltır. Fındık, bölge ekonomisi için lokomotif sektördür. Fındık sektöründeki gelişmeler diğer sektörlerin de gelişmesini tetikler. Ekonomik olarak çarpan etkisi yapar ve bölge ekonomisini canlandırır. Fındıkla doğrudan ya da dolaylı olarak ilgilenen 8 milyon insanın sektöre daha güvenli bakmasını sağlar. Böylece, uzun vadeli fiyat dengeleri sağlanır, üretici, sanayici ve tüketici geleceği daha iyi görebilir.
B) FİSKOBİRLİK:
Fındık, son yirmi yıllık süreçte ortalama 700-800 milyon dolar döviz getirisi sağlayan bir üründür. Fındığın %80’i naturel olarak ihraç edilmektedir. İşlenmiş nihai ürünler veya daha çok hammadde değil de yarı mamul halde ihraç edebilirsek getirisi en az iki katına çıkar. Ülkemizin prestij ve saygınlığını artırır. Aynı zamanda ülkemizin en önemli sosyal olgusu olan istihdam sorununa büyük bir destek sağlanır. Vergi ve sigorta gelirlerinin artmasına yardımcı olur.
17. Fındığı katma değerli nihai ürünler olarak üretip pazarlayabilir miyiz? Açıklayınız:
A) FİRMALAR:
%92,4 Evet. Uzun vadede yapabiliriz. AR-GE çalışmaları yetersiz olup AR-GE’ye çok önem verilmelidir. Satış ve pazarlama politikaları geliştirilmelidir. Fındık işleme entegreleri çoğaltılmalı, mamul üretim kalitesi yükseltilmelidir. Fındıklı mamuller çeşitlendirilerek dünya kalitesinde işlenip satılmalıdır. Çikolata sanayii geliştirilmelidir. Sanayinin gelişmesi için fındıktan başka diğer hammaddelerin temini de gerekmektedir. Bu yüzden girdi maliyetleri düşürülmelidir. Devlet bu sanayiye uzun vadeli kredi desteği sağlamalıdır. Yabancı ortaklarla işbirliği yaparak modern üretim teknolojilerinin ülkemize gelmesi sağlanmalıdır. Nihai ürünleri pazarlayan firmalar piyasada bulunmaktadır. Örneğin; Ülker, Eti, Sagra ve Şölen firmalarının yurt dışındaki süpermarketlerde ürünlerine raslanılmaktadır. Ancak yeterli değildir. Daha etkin bir pazarlama için dünya markaları oluşturmalıyız. Markalaşmaya büyük önem verilmelidir.
%7,7 Hayır. Tek başımıza yapamayız. Türkiye’nin imajı ve vizyonu buna uygun değil. Yurt dışında reklama ayrılan bütçe yetersiz. Ülkemizde dünya ile rekabet edebilecek girişimciler yok.
B) FİSKOBİRLİK:
%100 Evet. Elbette yapabiliriz. Ancak, öncelikle sanayileşmek, sonra endüstrileşmek gerekir. Bunun için, AR-GE çalışmalarına büyük önem verilmeli, çikolata markaları yaratarak, üretilecek kaliteli ürünlerle global pazarlara girilmelidir.
