Islık Dili Araştırmaları

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİNİN 1966 YILINDA, KARABÖRK, KUŞKÖY ve KARADENİZ'DE ISLIK DİLİ ARAŞTIRMASIDIR.BAZI ALINTILARINI AYNEN AKTARIYORUM.

Bu araştırma dosyası, heyet başkanı Doğan Aksan tarafından yazılıp, dosyalanmıştır.

ANADOLU ISLIK DİLİ ARAŞTIRMASI ÖN RAPORU-DOĞAN AKSAN
Bilindiği gibi geniş anlamda dil terimi söze, kelimelere baş vurmaksızın düşünceleri açıklama ve anlaşmayıda içine almakda, jestler, mimikler, gemicilerin uzaktan flamalarla anlaşmaları, çeşitli renkler ve çiçekler aracı ile zihindekinin bir başkasına iletilmesi hep bu geniş anlamdaki dilin çerçevesi içine girmektedir.Dar anlamda dil kelimesinin anlattığı şey ise daha çok, çeşitli insanların anlaşmalarına yarayan ve toplumdan topluma değişen sözlü anlaşma aracıdır ki, birbirine sıkı sıkıya bağlı iki yönü olan (ses ve düşünce)bir sistem üzerine kurulmuştur.

Son yıllarda bazı araştırıcıların Meksikada, Kanarya adalarında Silbo gomeroda ve Fransız Pynerelerinde Aas köyünde tespit ettikleri ıslık dili ise, hem ilk bakışta bu iki türlü dilden hangisine ait olduğu sorusunu akla getirmekde, hemde ilgi çekici bir olay niteliği taşımaktadır.

Bu dilin yurdumuzun bir bölgesinde kullanılmakda olması ise, dille bildirme, dil felsefesi ve fonoloji bakımından önemli bir konunun yerinde, kolaylıkla incelenmesine imkan sağlamıştır.

1966 baharında Jouy-en-Jasosdaki Laboratoire d'Acoustipue Animale'in müdürü Prof.Busnel'in başvurması üzerine Giresun'un Görele ilçesine bağlı Kuş köy ve Karabörk'de bu konuda bir araştırma yapılacağı haber alınmış ve araştırma heyetine katılmamız kararlaştırılmıştı.

Mobil şirketinin yaptırarak köye hediye ettiği ilkokulun açılış töreninde çekilen filmler aracı ile bu dil olayından haberdar olan bilim adamları, Prof.Kenan Akyüz ve ilgililerin yardımıyla bölge hakkında bilgi edindikden sonra 4.ayın 8'i ile 6. ayın 24'ü 1966 tarihleri arasında bölgede çalışmışlardır.Prof.R.G.Busnel'den başka Strasburg üniversitesinden A.Moles, Ch.Lorey, California üniversitesinden J.Bastian ile bazı bilim adamları ve teknisyenlerin katıldıkları heyetde, İstanbul üniversitesi Edebiyat fakültesi İngiliz dili ve Edebiyetı doçenti Dr.Özcan Başkan ile öğrencileride bulunmuşlar, 12 kişilik bir heyet halinde Kuş köyde kalarak konu üzerinde incelemeler yapmışlardır.

Fakültemizde sınavların devam etmekde olması ve önemli bir mazeretimiz yüzünden, heyetle ancak bölgeye hareketinden önce ve dönüşünde A.Ü.Tıp Fakültesinde yapılan radiologigue inceleme sırasında hazır bulunarak temas edebildiğimiz için, bölgeye sonradan yalnız başımıza gitmeye karar verdik.Fakültemizin sağladığı imkanlardan faydalanarak, bilim heyetinin çalıştığı Görele ilçesine bağlı Kuş köy ve Karabörk köylerinde çalıştıkdan başka Giresun ve Trabzon ilinin çeşitli köylerinde 19-30.7.1966 tarihleri arasında araştırma yaptık.Çalışmamız sırasında bir yandan gezdiğimiz köylerde çeşitli kimselerin ıslıkla anlaşmalarını ses cihazı ile tespit etmek, bir yandanda uzak ve ulaşılması güç köylerden pazara inen, iş takibi için ilçe ve bucaklara gelen köylülerle görüşmek ve bunlardan faydalanmak yolunu tutduk.Gerek kendi araştırmalarımız, gerekse Giresun'un Espiye, Trabzon'un Vakfıkebir ve Akçaabat ilçelerinin çeşitli köylerindn pek çok kimseden edindiğimiz bilgilerle ıslıklı dilin yaygın bulunduğu bölgenin sınırlarını, bu dilin lehçeleri ve değişik şekilleri olup olmadığını ve önemli özelliklerini araştırdık. Yaptığımız araştırma sonunda bu bölgede elliye yakın yerde, değişik şekillerde ıslık dili mevcudiyetine şahit olduk.
MEKANİZMASI

Islık dilinin temelini, dilin ağız içinde özel bir şekle getirilmesi, ses organlarının mümkün olduğu ölçüde, çeşitli fonemlerin boğumlanmasındaki duruma gelmesi suretiyle çalınan tiz bir ıslık teşkil etmekde, bu dil ses organlarının çeşitli durumlarından elde edilen farklı seslerden birleşen heceler üzerine kurulmuş bulunmaktadır.Ana dilin kelime ve heceleri teker teker ıslığa çevrilerek söylenmekte, bunlar arasında bırakılan kısa aralıklar cümleleri teşkil etmektedir.Burada belirtilmesi gereken önemli nokta, ses meydana getiren organların, fonemlerin ortaya çıkarılması sırasında şekil almakda oldukları, özel bir duruma getirilen dilin de bu şekline rağmen, boğumlamada üzerine düşen görevi yerine getirmeye çalışmasıdır.Bu özelliğiyle ıslık dilinin, dar anlamdaki dilin ancak ses niteliği bakımından farklı bir türü olduğunu kabul edebiliriz.

Kısacası, kelimeler fonemlerin teker teker boğumlanması sonucunda meydana getirilmekde, fakat bunlar ses şeklinde değil, ıslığa çevrilerek söylenmektedir.

Araştırmamıza göre ıslıkçılar, kelime hazinelerinin bütününü ıslığa çevirebilmekde, bilmedikleri yeni kelimeleride ıslığa çevirebilmektedir.

ISLIK ÇALMA ŞEKİLLERİ

1-Parmakların yardımı olamaksızın dile özel şekil verilmesi,

2-Parmakların yardımıyla, dilin özel bir şekle getirilmesi.Bu şekilde daha uzayan bir ses elde edilir.
Genel olarak parmak yardımıyla çalınan ıslık daha kuvvetli olmakda, daha uzak mesafeden duyulabilmektedir.

KONUŞULDUĞU YERLER

Bu dil uzakdan uzağa anlaşmanın gerektiği yerlerde kullanılmakda, ortasından dere geçen bir vadinin her iki ayrı yakasında bulunan insanların haberleşmesinde ve Karadeniz gibi evleri uzak yapılan ve dik ve sarp yamaçlarda kurulan köylerde kullanılmaktadır.Çalıştığımız Kuş köy ve Karabörk köyleri bu razi ve yerleşme durumunun tipik bir örneğini teşkil eder.

Islıkla anlaşma mesafesi, rüzgar ve arazi durumuna göre değişmekde, mesafe büyüdükcede anlaşma mesafesi azalmaktadır.Kuş köy ve Karabörk'de edindiğimiz izlenim ıslıkla anlaşmanın 1 km mesafede çapında işe yaradığıdır.Bu mesafe dünyanın değişik coğrafi bölgelerindeki ıslıklarda, 1200 mt. ile 7 km arasında değişebilmektedir.

Islık dilinin konuşulduğu yerleri şöyle tespit ettik:

1-Giresu ilinin Görele ilçesine bağlı, Kuş köy ,Karabörk,Deregözü, Karlıbel, Yukarısığırlık, Aşağısığırlık, Karakeş, Önerli, Akköy köylerinde yaygın bulunuyor.Ayrıca Bayazit,Çatakkırı, Esenli, Beşirli, Hamzalı, Bakımlı, Kuzcaköy, Taş dikmen, Yeşilköy, Kızılcainek köylerindede eskiden konuşulduğu çeşitli kimselerin vediği bilgilerdir.

2-Giresunun eynesil ilçesinin, Ören ve Uğuz köylerinde, Tirebolu ilçesinin, özellikle Günyüzü, sarıyar köylerinde, ayrıca Karademir, Eynece, Çatalağaç, Çatak, Güdül, Furun, Düz çukur, Boncuk çukur, Yukarı Boynuyoğun, Aşağı Boynuyoğun, Sekü, Oynaca, Süttaşı

3-Trabzon ilinin, Vakfıkebir ilçesinde Dorukkiriş, Geyikli, Pelitcik, Doğancı, Kabasakal köylerinde özellikle, Deregözü, Tarlacık, Şahinli, Doğancık, Samsun, Ballı, Mahmutlu köylerinde kısmen kullanılmaktadır.Akçaabat ilçesinin, Eskiköy, Üzümlü, Yalıköy, Sarıca köylerinde %50 kullanıldığı biliniyor.
Ayrıca, Gümüşhane ilinin Kürtün bucağına bağlı Uluköyde konuşulduğudur.

Islıkla anlaşma bazı yerlerde kısmen görülmekde, bazı yerlerde ise küçük büyük, kadın-erkek herkes tarafından başvurulan bir anlaşma aracı olmaktadır.Herkes tarafından kullanıldığı yerler arazi bakımından arızalı olan yerlerdir.Kısmen konuşulduğu yerler daha çok çobanlara intisar ettiği görülüyor.Bunu çobanların işleri gereği, uzaktan anlaşmak zorunda olduklarına bağlıyoruz.

Ayrıca yerleşme tarihi bakımından çok ilgi çekici olan bu bölgede pek çok göçler olmuş, bölgenin pek çok ahalisi başka yerlere göçmüş veya başka yerlerden gelmişlerdir.Örnek olarak:Karabörk'lülerüin Alucradaki Karabörk köyünden geldikleri rivayet olunmaktadır.Çanakçı çevresindeki köylerde genelde Gümüşhane havalisinden gelmedir.Bu bakımdan bir köyün halkının bu dili yeni yerleştiği yerede getirmesi veya yeni yerleştiği yerde öğrenmesi imkan dahilindedir.

Edindiğimiz kanı, bu dilin, konuşulduğu bütün köylerde aynı metodla meydana getirmekde olduğu, ancak kelimelerde bölgelerdeki ağız özellikleri dolayısıyla ufak tefek değişikliklere raslanabildiğidir.

ÖTEKİ ÖZELLİKLERİ, BU DİLE UYGULAMALAR

Yaptığımız araştırmalardan edindiğimiz bilgiye göre duyulan ıslığın kadınamı, erkeğemi ait olduğu çoğunlukla anlaşılabilmektedir.Fakat ıslık çalanın yaşı pek anlaşılamamaktadır.Ayrıca çocuk ıslığı ve kadın ıslığıda birbirinden pek ayırdedilemiyor.

Ancak devamlı temasda bulunan kimselerin, örnek olarak aile fertlerinin, yakınların ıslığı tanınabilmektedir.

Islıkla konuşma genelde çocuklukda öğrenilmekde, ilkokul çağındaki çocuklar bu dili rahatca konuşabilmektedir.Karabörk köyünden Hüseyin Köse, 7-8 yaşlarından başlayarak bu dili konuştuğunu söylemiştir.İlkokul müdürü Hamdi Dede'nin verdiği bilgilere göre, okul bahcesinde oynayan çocuklar bazen hep birden ıslığa başlamakda ve çıkan gürültüyü önlemek için onları uyarmak gerekmektedir.

Kadınların ıslık diline alışıkları erkeklerden pek aşağı değildir.Espiye ilçesinin Sınır köyünde kadınların %80'inin bı dili anladığı görülüyor.Karabörk'dede kadınlar bu dille konuşabilmektedir.
Kaynak:Prof.Dr.Doğan Aksan
Hazırlayan ve ekleyen:İbrahim Cırıt.
Ekleme:23-04-2006

Not:Elindeki belge ve bilgileri benimle paylaşan sayın Karadeniz Postası Gazetesi sahibi, Ahmet Bilge beyefendiye yardımlarından dolayı çok teşekkür ederim.

FRANSIZ BİYOAKUSTİK MÜHENDİSİ JULİEN MEYER'İN ISLIK ARAŞTIRMASI

DÜNYADA 60 ÇEŞİT ISLIK DİLİ KULLANILIYOR

Dünyanın bir çok yerinde kullanılan "ıslık dilini" araştıran Fransız dil bilimci Meyer, yeni bir ıslık dilinin doğuşuna şahit oldu.

Son raştırması 10 yıl kadar sürdü.Dünyanın çeşitli bölgelerindeki 10 ülkede bir düzine ıslık sesini inceledi.Bunların arasında Gomera adaları(İspanya), Euböa(Yunanistan) ve Türkiye'de var.

Meyer'in tahminine göre dünya genelinde yaklaşık olarak 60 ıslık dili kullanılmakda.

Bu son derece ilginç fenomen, dilin doğası hakkında bilgi veriyor diyen Meyer, gezileri sırasında Amazonlarda, Tayland ve Laos'da bu güne kadar hiç bilinmeyen üç ıslık dilini belgeledi.

"İlke olarak konuşulan her dil ıslık seslerine dönüştürülebilmekde" diyen Meyer, Yunanca, İspanyolca ve Türkcedeki ıslık dilinde örneğin, ıslıklar dil hareketiyle biçimlendirilmekde."i"nin, "a"ya göre daha kalın çıkması "i"de dilin daha yukarıda olmasıyla ilgilidir.Sessiz harfler ise uzun ıslık sesi veya glisando gibi yansıtılmakda.Böyle bir dili anlamak, uygulamakdan daha zordur.

Gerçi birbirinden farklı ıslıklar, konuşulan sesli ve sessiz sözcükler kadar çok değil, ama ıslıkların anlamı genelde anlaşılmakda.

AİLELERE UZAKDAN MESAJ

Peki insanlar doğrudan doğruya konuşmak yerine niye ıslıkla haberleşiyorlar? Meyer ıslık çalarak haberleşen insanları bulabilmek için yaya veya eşek sırtında uzun tırmanışlar yapmak zorunda kalmıştır.

Bunlar genelde çalıştıkları bölgeden ailelerine ve arkadaşlarına mesaj gönderen çiftçiler, avcılar veya çobanlardı.Çünkü uygun bir topografide uygulanan iyi bir ıslık tekniği sayesinde sesler 10 km'ye kadar ulaşabiliyor.

Meksika'daki Huautla Jimenez bölgesinde Meyer'in işi daha kolaydı.Orada her yerde ıslıkla anlaşıyor insanlar.Pazar yerinde, evden eve yada bir dükkandan diğerine ıslık sesleri dolaşıyor.

Tayland'da ise, bilimci çok özel bir serenat türüne raslamış.Aşıklar, pencerenin önüne gelerek ıslıkla iltifatlar yağdırıyorlar sevdiklerine.Islık serenadında kulağa daha hoş geldiği için yaprak kullanılmakda.Meyer Amazonlarda Kızılderililerle maymun avına çıkmış.Biri "Gördün mü?" diye ıslık çaldığında, diğeri "evet, ırmağın kıvrımında bir tane var" diyordu.
İnsanların ıslık dili yetisini ölçmek için, araştırmacı onlara hiç bilmedikleri metinleri çalmalarını istemiş.Mesaj karşı taraftan çoğunlukla doğru algılanmış.
ALGILANMASI DOĞRU

Bir çok araştırmacının sandığı gibi ıslıklar basmakalıp anlamlar içeren sesler değil.Konuşmaların tümü ıslık diline çevrilebilmektedir.

Islıkla haberleşmenin gerçek bir dil olduğunu, çekirdek spin tomografisiyle yapılan incelemelerde göstermiştir.

Nature dergisinde kısa bir süre önce yayımlanan bir araştırmada bilim adamları Gomera ıslık diliyle kurulan basit cümleleri dinleyen Gomeralıların beyin etkinliklerini incelediklerini ve gerçekden konuşulanların algılanması sırasında etkinleşen dil bölgesinin etkinleştiğini gördüklerini söylüyorlar.

Meyer'in araştırdığı bu ıslık dilleri dünyada bir avuç insan tarafından kullanılıyor artık.Hepsi küreselleşme ve kentleşme yüzünden yok olabilir.En büyük tehlike ise cep telefonu.Sonuçda dağın tepesinden vadiyle görüşmek mümkün.

Meyer, Meksika'da bir Mazetek köyü olan Elokchitlan'da çok ilginç bir durumla karşılaşmış.Bölgede geleneksel olarak sadece Mazetek ıslık dili kullanılmakda.Fakat kısa bir süreden beri kimi gençler resmi İspanyol dilini de ıslık diline çevirmeye başlayınca yeni bir ıslık dili daha doğmuştur.

Kaynak:Julien Meyer
Derleyen ve ekleyen:İbrahim Cırıt
Ekleme:23-04-2006
ibrahim_cirit@hotmail.com