Islık Dili (Işıklık)

Islık dili, normal konuşma yerine ıslık çalma suretiyle sağlanan bir haberleşme çeşidi olup, ıslık dili kullanan topluluklar eldeki bilgilere göre bütün dünyada sadece birkaç tanedir.Türkiye'de Giresun'a bağlı Kuşköy ve Karabörk'te 1966 yılında batılı uzmanlar ile yapılan çalışmalarda şu bilgiler ve sonuçlar elde edilmiştir.

Kuşköy ve Karabörk'lüler tarafından kullanılan ve adına ıslıkça denilebilecek olan bu ıslık dili bir vadi ile ayrılan yamaçlarda oturan köylülerin birbirlerine gidip gelme zorluğu karşısında geliştirilmiş görülmektedir.ıslık dilinde sadece belli anlamlara gelen ıslık işaretleri bulunmamaktadır.eğer bulunsaydı ortaya sadece sayılı birkaç ıslık kelimesinden kurulu bir sistem çıkmış olurdu.oysa ıslık dili bir yandan normal Türkçe kelimeleri telaffuz etme hareketleri yapılırken, öbür yandan da ıslık çalma suretiyle elde edilmektedir.Böylece ortada sadece ıslık duyulmakta fakat normal ıslıktan ayrı olarak ıslık çalanın bütün telaffuz hareketleride dudaklarındaki ve avurtlarındaki degişmelerinden izlenebilmektedir.

Bu bakımdan Kuşköy ve Karabörk ıslıkçası yepyeni işaretten kurulu bir dil olmayıp Türkçe konuşmanın ıslık çalarak söylenmiş fakat biraz eksik ve güdük bir şeklidir.Köylüler normal konuşmada söyleyebildikleri kelimeleri ıslıkla telaffuz ederek çalabilmekte fakat çaldıkları ıslık kendilerine dinletilince yakını olmadıkları kelimeleri tanımakta güçlük çekmektedirler.Bununda sebebi ıslık çalarak bütün telaffuz hareketleri yapılmaya çalışıldığı halde dudakların büzük olması sebebiyle bu telaffuzların güdük kalmasıdır.

Yapılan çeşitli denemelerin istatistik çalışmalarına göre ıslık dilinde bütün anlaşmayı( i,ö,ü) vokalleri ile( f,ç,k )konsonları sağlamaktadır.Türkçenin bütün sesleri bu 6 sesin içerisinde guruplanarak telaffuz edilmekte, veya bu 6 ses halinde duyulmaktadır.Türkçe seslerin, bu 6 temel sesten hangisi içerisinde gruplandığı aşağıda gösterilmiştir.

Gurup,1------i-ü(i)
gurup,2------e-ö(ö)
gurup,3------ı-u---a,o(o)
gurup,4------p,b--f,v--h,m((f)
gurup,5------t,d--ç,c--s,z--r,l--ş,j--n,y(ç)
gurup,6------k,g(k)

böylece her ses kendi şekliyle çıkmayıp başka bir ses olarak çıktığı için bir bakıma şifrelenmiş olmaktadır.normal şifrelerde her işaretin yerine bir başkasının konması gibi ıslık dilinde de her sesin yerine konuşma organlarının ıslık çalmada aldıgı şekil yüzünden bir başkası geçmektedir.Oldukları gibi telaffuz edilen seslerden sadece 6 tanesi temel sestir.Öbürleri şekilde değişerek çıkmaktadır.

Her sesin ıslıkçadaki eş değer sesi bilindiği için verilecek herhangi bir cümlenin, ıslık çalındığı zaman ne şekilde çıkacağı önceden kestirilip bir kağıt üzerine yazdırılabilir.

örnek:
Düz söz:
Jandarma geliyor, tabancanı sakla.
ıslıkçada:
çoççofo köçiçoç çofoççoço çökço

Türkçenin bütün temel sesleri 6 temel ses ile şifrelendiği için birçok kelimelerin aynı telaffuz edileceği, ve bundanda karışıklık doğabileceği sanılabilir.oysa görüldüğü gibi kelimelerin hemen hepsinin telaffuzları birbirinden ayrıdır.Ayrıca ıslık ile anlaşmada kullanılan kelimelerin sayısı sınırlı olduğundan şifrelenmiş bir ıslıkça cümleyi duyan kimse sözün akışına bakarak hangi kelimeden sonra hangisinin geleceğini bilmektedir.

Yapılan yüzlerce deneme sonunda elde edilen tablolardan çıkan sonuç şu olmuştur:Köylüler Türkçe sesleri, ıslık dilinde sistemli olarak ancak 3 vokal(i,ö,ü) ve 3 te konson(f,ç,k) olarak çalmak ve duymak temahülündedirler.

Vokaller:
i,ü-----(ı)
e,ö----(ö)
u--ı,o--a(o)
Konsonlar:
p,b-f,v--h--m(f)
t,d--s,z--ş,j--r,ç,c,--n,y--ı(ç)
k,g(k)

Islık çalarken ses telleri titreşmediğinden sedalı konsollar elde edilememekte dudaklar birleşmediğinden de çift dudaklı(p,b,m) sesleri ancak /f/ olarak çıkabilmektedir.Islık çalmada modülasyonu sağlayan dil palasının, damaga yapışıp açılması en büyük yükü üzerine aldığından seslerin çogu bu dil hareketinin yaratmış olduğu (ç) sesi içinde erimektedir.Aynı şekilde dudakların hafifçe büzük oluşu ağız boşluğunun gerisinde dilin hafifçe kalkması ile paralel gittiğinden ıslık çalarken ses organlarının durumu (o) vokaline yakın düşmektedir.Tablodanda görülebilecegi gibi konuşma seslerinin bütün yükünü (o) ile (ç) sesleri taşımaktadır.

Islık çalan kimse, sesleri normal telaffuz etmek için gerekli hareketleri eksiksiz yaptığından ses organlarından aldıgı kinestetik duyguya bağlı olarak her sesi çıkarabildiği hissine kapılmaktadır.Buna karşılık ıslığı duyan kimsede ıslığın sadece akustik özelliklerini deşifre etmek durumunda olduğundan ıslığı çalan tarafından 3 vokal ve 3 konson halinde boğumlanan konuşma sesleri, ıslığı dinleyen tarafından da zorunlu olarak gene 3 vokal ve 3 konson halinde duyulmaktadır.

ISLIK DİLİNİN, ANLAŞMA BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
Islık dilinde kullanılan Türkçe cümlelerin melodisi normal konuşmada olduğu gibi ses iniş ve çıkışları ile; kelime vurguları ise gerekli enerji baskısı ile sağlanmaktadır.Haberleşme bakımından önemli olan kısım Türkçedeki 32 fonemlik bir düzenin gördüğü işin, ıslık dilinde 6 fonem ile nasıl başarıldığıdır.
gerçek şudur ki; ıslık dili Kuşköylülerin ihtiyaçlarına cevap verebilmektedir.Bu bakımdan ıslık dilinin kendi başına bir dil değeri var demektir.Fakat ıslık dili Türkçenin tam bir modeli olmayıp onun ancak güdük bir şeklidir.Bu şekilde bir güdük dilin işgörmesi için bazı yardımcı şartlar gerekmektedir ki bunların hepsi bütünleme faktörü adı altında incelenebilir.Kuşköy ıslıkçasının mekanizmasını anlamak için bu noktanın aydınlatılması gerekmektedir.

Islık dilindede bütün sesler çıkmadığı için ortada bir eksiklik durumu bulunmaktadır.bunun karşılanması için, ek bilgileri ile bir bütünlemeye gitmektedir.Bu bütünlemede köyün sosyokültürel çerçevesi tarafından sağlanmaktadır.Şöyle ki; ıslıkla gönderilen kelimeler ve cümleler sınırlı olup köyün yaşayışı içerisinde hemen tanınan kalıplaşmış işaretler anlamına gelmektedir.Çok kullanılan aşağıdaki gibi kelimeler ıslık dilinin 6 sesine şifrelenince şu ıslıkça kelimeler ortaya çıkmaktadır.

İmece-----------iföçö
Jandarmalar----çoççoçfoçoç
Ormancılar-----oçfoççoç
Muhtar----------foççoç
Tabanca--------çofoçço
Sabah----------çofoç
Yarın-----------çoçoç
Buraya---------foçoço
Ben------------föç
Var------------foç
Gel---------köç
git----------kiç
söyle------çöççö
taşı--------çoço
in-----------iç
eceğim-----öçöçif
elim--------öçif
iyorum-----içoço
ecekmiş---öçökfiç
irmisin----içfiçiç

Böyle olunca ıslıkla konuşmalar normal kelimeleri ile değil ıslıkça şifrelenmiş bu gibi özel kelimelerle sağlanmaktadır.Islıkça kelimelerin birbirine çok benzedikleri halde genede birbirinden ayrı oldukları görülmektedir.

Kuşköy ıslıkçasında en çok duyulan şu kelimenin anlaşılması için seslerin belli bir yüzdesini yakalamak yetebilmektedir.

Örnek:
Konuşma dili,
Yarın sabah bana imeceye gelirmisin?
Islık dili,
çoçoç çofof foço iföçöçö çöçiçfiçiç?

Üst sıradaki sesler ıslığı çalan tarafından alttaki ıslıkça seslere deşifre ederek normal sesleri anlaması gerekmektedir.Gerçekten, yapılan bir başka deneme dizisi ıslıkçada 6 boğum ses olduğu varsayımını doğrulamıştır.Yukarıda verilen ve ıslıkçada deşifre edilmiş:

çoçoç çofof foço iföçöçö çöçiçfiçiç

cümlesi gibi cümleler normal Türkçe cümlelerin ıslıkçadaki 6 sese boğumlanma tablosuna göre bir kağıda yazılabilir.

Bu son denemeninde doğruladığı gibi Kuşköy ıslık dili normal Türkçenin güdük bir şeklidir.Sosyokültürel çerçevenin sınırlı oluşu sebebiyle bütünleme faktörü ıslık dilinin anlaşılmasına son derece yüksek bir rol oynamaktadır.Onun için ıslık dilinin güdüklüğünden meydana gelen eksiklik nisbeti haberlerin anlaşılmasına engel olacak bir dereceye erişmemektedir.Bu yüzdende bir çeşit Türkçe olan ıslık dili,Kuşköyün şartları altında köylülere bir haberleşme aracı olarak hizmet edebilmektedir.Bu bakımdan, sınırlıda olsa ıslık dilini belli bir değeri bulunmaktadır.Ayrıca, haberleşme mekanizmasının daha iyi anlaşılabilmesi konusunda ıslık dilinin, eksik sesler ile anlaşma sağlayabilmeside ilgi çekici bir olay sayılmalıdır.
Kaynak:Prof.Dr.Doğan Aksan
Hazırlayan ve yazan:İbrahim Cırıt
Ekleme:23-04-2006